ازدواج صنعتی است که در وسط نظم یا نثر کلماتی به هم نزدیک و پیوسته آورده می­شود که حرف رَوی (يعني حرف اصلی آخر آن­ها)  یکی باشد که به آن تضمین­المزدوج نیز می­گویند.[1] این صنعت در واقع یکی از فروع سجع متوازی است که برای آن اصطلاح خاصی وضع کرده­اند.[2]
 تضمین­المزدوج اولین بار در "مدارج­البلاغه" دیده می­شود و اصطلاح "اعنات­القرینه" نیز از ادبای فارسی است.[3] جلال­الدین همایی در "فنون بلاغت" می­گوید: «بعضی علمای بدیع تضمین­المزدوج  را با ازدواج دو صنعت شمرده، قسم اول را که کلمات مسجع، وسط جمله کنار هم واقع شده باشد ازدواج و قسم دوم را که سجع­های دیگر جمله است و محض زینت­بخشی بیشتر کلام آورده می­شود "تضمین­المزدوج" می­گویند».[4] به­طور کلی در تضمین، رعایت حرف "روی" در آن شرط ضروری به شمار می­آید که به دو صورت ظاهر می­شود:
1.     به صورت جناس
2.     به صورت سجع متوازی و مطرف، مثل "رفیق و شفیق" "جفا و قفا" که جناس دارند و همچنین "سیرت و عادت" که سجع متوازی دارند که پهلو به پهلو و یا نزدیک هم بیاید. اما ازدواج یعنی از پی هم آوردن واژه­های مسجع و متجانس و متناسب. در ازدواج یکی بودن حرف رَوی شرط نیست: (قال­ الله تعالی: و جئتک من سبأ بنبأ یقین.)[5] 
«فلان به سیرت گزیده و عادت پسندیده معروف است و به خدمت­کاری دولت و طاعت­داری حضرت موصوف."[6]در این مثال همان­­طور که دیده می­شود، کلماتی که سجع اصلی بر آن مبتنی شده دو کلمه "معروف و موصوف" است که این همان صنعت "سجع" است ولی سجعی که در سایر کلمات کنار هم آورده شده است و محض زیباتر کردن کلام آمده است "تضمین­المزدوج" گویند: "سیرت و عادت"، "گزیده و پسندیده"، "خدمت­کاری و طاعت­داری"، "دولت و حضرت.»
اینک نمونه زیبایی از شاهنامه می­آوریم:
          همه تا در آز رفته فراز            
                                          به کس بر نشد این در راز باز
          در این جای رفتن نه جای درنگ         
                                          بر اسب فناگر کشد مرگ تنگ
          نخفت و برآسود از روزگار                
                                          چران و چمان رخش در مرغزار
          سواران ترکان تنی هفت هشت      
                                        بر آن دشت نخجیر گه برگذشت
          که از شیر و دیو و نهنگ و پلنگ        
                                     نترسی و هستی چنین تیز چنگ
و نمونه­هایی از نثر گلستان
«بخت بلندت یار بود و چشم بختت بیدار که به صحبت پیری افتادی پخته، پرورده، جهان­دیده، آرمیده، گرم و سرد چشیده، نیک و بد آزموده.»
«شیطان با مخلصان بر نمی­آید و سلطان با مفلسان.»
 

[1] . همایی، جلال­الدین؛ فنون بلاغت، تهران، طوس، 1361، چ2، ص47 و 48.
[2] . جعفری، حسین؛ ابدع البدایع، تبریز، احرار، 1377، ص47.
[3] . هوشمند، اسفندیار؛ عروسان سخن، تهران، قردوس، 1384، چ2، ص53.
[4] . همایی، پیشین، ص48.
[5]. وحیدیان کامکار، تقی؛ بدیع، تهران، سمت، 1383، ص 45
[6]. وطواط، رشیدالدین؛ حدائق­السحر و دقائق­الشعر، مصحح: عباس اقبال، تهران، کتابخانه­ي سنایی، 1362، ص28.